Een Mondriaan schilderij herkennen en zijn bekendste werken bekijken
Je zoekt misschien een schilderij met zwarte lijnen en kleurvlakken, of wilt weten welk werk van Mondriaan je in een museum kunt zien. Kijk niet alleen naar het bekende raster: zijn oeuvre loopt van herkenbare landschappen naar steeds verdergaande abstractie.
Piet Mondriaan schilderde niet zijn hele leven op dezelfde manier. In zijn vroege werk zijn landschappen en bomen nog herkenbaar; later bracht hij schilderijen terug tot rechte lijnen, vlakken en een beperkt palet. Die ontwikkeling helpt je een werk beter te plaatsen en maakt duidelijk waarom een kleurrijk schilderij als Victory Boogie Woogie verschilt van zijn eerdere, strakker ogende composities. Ook lees je waar je belangrijke werken kunt bekijken en waarop je let als je een reproductie overweegt.
Waaraan herken je een Mondriaan schilderij?
Bij zijn bekendste abstracte werk zie je rechte horizontale en verticale lijnen, rechthoekige kleurvlakken en vaak rood, geel, blauw, wit en grijs. In veel composities zijn de zwarte lijnen nadrukkelijk aanwezig, maar dat geldt niet voor elk laat werk. Zo beschrijft het Museum of Modern Art de afwijkende opbouw van Broadway Boogie Woogie: Mondriaan liet de zwarte lijnen weg en verdeelde de kleur in kleinere segmenten.
Die kenmerken zijn geen los recept waarmee je een schilderij op echtheid kunt beoordelen. Ze helpen je wel om de beeldtaal te herkennen: strakke geometrie, zorgvuldig verdeelde kleur en een spanning tussen rust en beweging.
Waarom ziet zijn werk er door de jaren heen anders uit?
Mondriaan begon met figuratieve onderwerpen, zoals landschappen en bomen. In de loop van zijn carrière vereenvoudigde hij vormen en lijnen steeds verder, tot abstracte composities waarin geen landschap of voorwerp meer centraal staat. Kunstmuseum Den Haag beschrijft die ontwikkeling aan de hand van de werken in zijn collectie, van vroege landschappen tot geometrisch-abstracte schilderijen.
Daardoor is het bekende raster maar één deel van zijn oeuvre. Wie de ontwikkeling van de Nederlandse schilderkunst in bredere context wil plaatsen, vindt ook andere kunstenaars en werken in het overzicht van beroemde schilderijen uit de Nederlandse kunstgeschiedenis.
Welke Mondriaan schilderijen zijn bekend en waar zie je ze?
Twee bekende late werken zijn Broadway Boogie Woogie en Victory Boogie Woogie. Het eerste schilderde Mondriaan in 1942–43; het bevindt zich in de collectie van het Museum of Modern Art in New York. De museumtekst verbindt de kleine kleursegmenten en het ritme van het schilderij met New York en boogiewoogiemuziek.
Victory Boogie Woogie maakte Mondriaan tussen 1942 en 1944. Het werk bleef onvoltooid toen hij in 1944 overleed. Het is te zien in Kunstmuseum Den Haag, waar het deel uitmaakt van de Mondriaancollectie. De museumgeschiedenis vermeldt dat het schilderij met gekleurde tape, papier, houtskool en verf is opgebouwd; het is dus niet simpelweg een strak geschilderd raster.
Hoe kies je tussen een origineel, een museumbezoek en een reproductie?
Bepaal eerst wat je zoekt. Wil je de verflagen, materialen en schaal van dichtbij ervaren, dan is een museumbezoek de aangewezen manier om een origineel werk te zien. Zoek je vooral de compositie voor thuis, dan kan een reproductie passen, maar die is geen schilderij van Mondriaan zelf.
Let bij een reproductie op de afbeelding, afmetingen, ondergrond en vermelding van de maker of uitgever. Een afbeelding van een bekend werk is niet automatisch een officieel uitgegeven reproductie. Bij een aangeboden origineel zijn documentatie en herkomstgeschiedenis belangrijker dan alleen de gelijkenis met Mondriaans stijl.
Hoe beoordeel je een werk stap voor stap?
Begin met de voorstelling: zijn er nog herkenbare bomen, gebouwen of landschappen, of bestaat het werk uit abstracte vormen? Kijk daarna naar de lijnen, kleurvlakken en compositie. Plaats het vervolgens in Mondriaans ontwikkeling: een vroeg landschap en een laat abstract werk vragen om een andere vergelijking.
Controleer ten slotte wat er precies wordt aangeboden. Gaat het om een origineel schilderij, een reproductie of een afbeelding op een ander product? Noteer de genoemde maker, materialen en herkomst, en vergelijk die informatie met museumdocumentatie. Bij twijfel over echtheid is alleen kijken naar stijlkenmerken onvoldoende.
Bronnen:
- Kunstmuseum Den Haag over Victory Boogie Woogie
- Kunstmuseum Den Haag over de ontwikkeling van de Mondriaancollectie
- Museum of Modern Art over Broadway Boogie Woogie
Veelgestelde vragen
Waar kun je een origineel schilderij van Mondriaan in Nederland zien?
Een belangrijke plek is Kunstmuseum Den Haag, met een uitgebreide Mondriaancollectie. Daar is onder meer *Victory Boogie Woogie* te zien, dat de Nederlandse staat bezit en in langdurige bruikleen aan het museum is gegeven. Controleer voor je bezoek de actuele collectie- en zaalvermelding van het museum, want de opstelling kan veranderen.
Is elk schilderij met gekleurde vakken en zwarte lijnen van Mondriaan?
Nee. Een raster met primaire kleuren kan op zijn late stijl lijken, maar is op zichzelf geen bewijs dat Mondriaan het werk maakte. Let op de herkomst en documentatie van het object. Bij een aankoop zijn een ondertekend certificaat of een herkenbare stijl alleen niet genoeg om de echtheid vast te stellen.
Wat is het verschil tussen *Broadway Boogie Woogie* en *Victory Boogie Woogie*?
Beide werken ontstonden in New York en verbinden Mondriaans abstracte vormentaal met ritme en beweging. *Broadway Boogie Woogie* is een voltooid schilderij uit 1942–43 in het Museum of Modern Art in New York. *Victory Boogie Woogie*, waaraan hij van 1942 tot 1944 werkte, bleef onvoltooid en is in Kunstmuseum Den Haag.
In de rubriek Cultuur